Subskrypcja

Wpisz swój adres e-mail, aby otrzymywać informacje z naszego serwisu.

 
Jezuici i Dankwart. Obrazy z dawnego kolegium jezuickiego w Nysie

 

Wystawa czynna 17.11.2015 - 13.12.2015
Ewelina Kwiatkowska - kuratorka wystawy
W nawiązaniu do tematyki odbyły się warsztaty plastyczne dla dzieci i młodzieży: fotorelacja 1
fotorelacja 2
wstęp na wystawę jest BEZPŁATNY
Wystawa zrealizowana w ramach projektu
dofinansowanego
ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego więcej >>


Karl Dankwart – Mistrz z Nysy

Karl Dankwart zwany Mistrzem z Nysy był nadwornym malarzem polskiego króla Jana III Sobieskiego, artystą o międzynarodowej sławie, jednym z najznakomitszych przedstawicieli malarstwa barokowego na Śląsku. Autor trzech monumentalnych dekoracji freskowych bazyliki jasnogórskiej, fresków w kościele św. Anny w Krakowie, licznych realizacji obrazów olejnych oraz dekoracji freskowych wykonanych na zamówienie zakonu jezuitów w Poznaniu, Nysie, Otmuchowie i Kłodzku. Malarz znany i ceniony, o czym świadczy nobilitujący wpis z księgi metrykalnej kościoła pw. św. Jakuba Apostoła  i św. Agnieszki w Nysie  określający go - „Carolus Tanquard Königlicher Hofmaler in Polen”.


Dokładna data urodzin Karla Dankwarta nie jest znana, początkowe lata jego działalności na Śląsku również nie są w pełni poznane, wiadomo jednak że był synem pułkownika wojsk szwedzkich. Z uwagi na profesję ojca można przypuszczać, że był on patrycjuszowskiego lub szlacheckiego pochodzenia. K. Dankwart na Śląsk najpewniej przybył z Moraw, gdzie wcześniej prawdopodobnie pobierał nauki malarstwa u Martina Antona Lublińskiego i Giovanniego Tencalli w Ołomuńcu. Jednym z pierwszych udokumentowanych zapisów dotyczących malarza jest data zawarcia związku małżeńskiego z Barbarą Elisabeth, córką Caspara Gurckego – miejscowego słodownika. Ślub odbył się w Głogowie w kościele parafialnym pw. św. Mikołaja 23 lipca 1686 roku. Młode małżeństwo postanowiło zamieszkać w Nysie, tutaj też wychowali trójkę swoich dzieci – córkę i dwóch synów. Karl Dankwart zmarł w Nysie, 24.05.1704 roku został uroczyście pochowany pod posadzką kościoła parafialnego pw. św. Mikołaja w Nysie.

Nysa w zapisach archiwalnych wymieniana jest jako stałe miejsce zamieszkania artysty, tutaj też prowadził swoją pracownię malarską. Jednak jego tryb pracy miał charakter wędrowny – w okresie zimowym pracował w Nysie, natomiast w miesiącach ciepłych wykonywał freski i malowidła olejne w oddalonych miejscowościach na terenie Śląska, dawnego hrabstwa kłodzkiego, Moraw i Polski. Dankwart jako jeden z pierwszych artystów północnego pochodzenia zajmujący się malarstwem freskowym konkurował z twórcami włoskimi, szybko zyskując sławę i uznanie. Współpracował z wybitnymi artystami, między innymi z Baltazarem Fontaną (autorem dekoracji stiukowej całego wnętrza kościoła pw. św. Anny w Krakowie wraz z kaplicami) oraz był porównywany do takich mistrzów jak Michael Willmann, Giacomo Scianzi czy Matthias Rauchmüller. Karl Dankwart był autorem licznych realizacji malarskich, między innymi: dekoracji malarskiej wnętrza bazyliki pw. Znalezienia Krzyża Świętego i Narodzenia NMP na Jasnej Górze, dekoracji kościoła jezuickiego pw. Wniebowzięcia NMP w Nysie, kościoła parafialnego pw. św. Mikołaja i św. Franciszka Ksawerego w Otmuchowie, autorem cyklu obrazów dla jezuitów w Kłodzku, dekoracji malarskiej w kościele św. Anny w Krakowie oraz wielu innych. Malarz dziś uważany jest za jednego z prekursorów iluzjonistycznego malarstwa trójwymiarowego w Europie Środkowej, które w XVII w. na Śląsku nie występuje (poza wybranymi realizacjami Dankwarta i dekoracją kaplicy św. Elżbiety przy katedrze wrocławskiej). Mistrz z Nysy zaliczany jest do czwórki awangardowych malarzy (Palloni, Giorgioli, Monti i Dankwart), którzy stosowali ten nowatorski typ malarstwa.


Dankwart i nyscy jezuici
Najważniejszymi mecenasami mistrza z Nysy byli biskupi Franz Ludwig von Pfalz-Neuburg, król Jan III Sobieski oraz przedstawiciele zakonu jezuitów (Nysa, Otmuchów, Kłodzko, Poznań). Jezuici cenili sobie jego biegłość malarską, znajomość trudnej techniki fresku mokrego, ale także doceniali Dankwarta jako konwertytę. Szwedzki malarz urodzony w rodzinie protestanckiej, przeszedł na „rzymską wiarę” prawdopodobnie jeszcze gdy przebywał na Morawach. Jego nawrócenie w potrydenckim okresie kontrreformacji z pewnością dla zakonu jezuitów nie było bez znaczenia. Jednym z pierwszych poważnych zamówień jakie otrzymał Karl Dankwart było wykonanie fresków w nowo wzniesionym kościele pw. Wniebowzięcia NMP na Rynku Solnym w Nysie (1688-1692) oraz cyklu obrazów olejnych dla nyskiego konwiktu jezuitów. Od 1689 r. pracował nad wykonaniem fresków we wnętrzu wspomnianego kościoła o tematyce maryjnej i chrystologicznej, umieszczonych na sklepieniach nawy, kaplic bocznych i empor (dziś niestety malowidła są w bardzo złym stanie). Jednocześnie w tym samym okresie pracował nad cyklem obrazów olejnych zamówionych do wypełnienia wnętrza nowo wybudowanego kolegium jezuickiego (1669-1686). Malowidła miały uświetnić reprezentacyjny refektarz usytuowany na parterze środkowego ryzalitu budynku (obecnie aula ZSO „Carolinum”). Pięcioprzęsłowe wnętrze o sklepieniu kolebkowym z lunetami zdobiły bogate sztukaterie autorstwa Francesco Signo z 1677 r. Stiuki zachowane do dziś, a poddane konserwacji w 2011 r.,  ponownie odsłoniły kunszt dekoracji dawnego kolegium. 

Obrazy zamówione do wnętrza refektarza tematycznie miały odpowiadać jego jadalnianej funkcji, przybliżyć działalność zakonu jezuitów oraz pokazać wizerunki jezuickich świętych. Płótna, które w swojej ikonografii bezpośrednio odnoszą się do tematu związanego ze spożywaniem posiłku to „Cud rozmnożenia chleba” oraz „Chrystus w domu Marii i Marty” (obecnie w kolekcji Muzeum Powiatowego w Nysie). Prostokątne obrazy o stonowanej kolorystyce, prawdopodobnie usytuowane były na tylnej ścianie po obu stronach głównego wejścia do refektarza. Tym samym te nowotestamentowe sceny stanowiły wprowadzenie do bogato dekorowanej sali, która w całości wypełniona była stiukami i malowidłami.  Obrazy ukazujące „Cud rozmnożenia chleba” oraz „Chrystusa w domu Marii i Marty” miały dwojakie przesłanie, mówiły nie tylko o ziemskim pokarmie potrzebnym do życia, ale także przypominały o karmieniem duszy Słowem Bożym, niezbędnym dla rozwijania duchowej egzystencji, dlatego też Pismo Święte czytano przed każdym posiłkiem.

Kolejny cykl obrazów pędzla K. Dankwarta to cztery wielkoformatowe przedstawienia w kształcie leżącego prostokąta zwieńczonego półkolistym łukiem, które pierwotnie znajdowały się na obu bocznych ścianach sali refektarza, a obecnie stanowią część zbiorów Muzeum Powiatowego w Nysie. Wielofigurowe, rozbudowane sceny o podniosłej wymowie, tematycznie odnoszą się do duchowych i ziemskich zasług zakonu jezuitów jako misjonarzy i krzewicieli wiary. Obraz „Wizja św. Franciszka Ksawerego w Indiach” nawiązuje do aktywności zakonu na terenach Nowego Świata, natomiast obraz „Święty Ignacy w szpitalu” ukazuje zakonników jako opiekunów chorych i biednych, którzy gotowi są z poświęceniem nieść pomoc najbardziej pokrzywdzonym. Wśród cyklu wyróżnia się obraz przedstawiający „Adorację Świętej Rodziny przez jezuitów”, w którym Maria, Józef i Jezus zostali umiejscowieni w trzech osobnych, dużych kwiatonach lilii. Jezuici zgromadzeni wokół kwiatu wyrastającego z gruntu, spoglądają na Świętą Rodzinę znajdującą się powyżej nich, oddając im pokłon. Ostatni z grupy czterech obrazów wizyjnych ukazuje „Jezuitów karmionych przez anioły”, które niosą kosze z chlebem i owocami. Scena miała podkreślić transcendentalny wymiar ich działalności naznaczonej ręką boską, ale również w pewien sposób nawiązać do funkcji miejsca, w którym obrazy się znajdowały.

W refektarzu, wzdłuż całej sali, mieścił się kolejny cykl ośmiu płócien ukazujący jezuickich świętych, który obecnie znajduje się w kolekcji Muzeum Powiatowego w Nysie. Obrazy o owalnym kształcie z bogatą dekoracją snycerską, zawieszone były na filarach ścian bocznych, dopełniając wystrój bogato zdobionego refektarza. Wybór przedstawionych na płótnach postaci świętych nie był przypadkowy, wizerunki świętych to najważniejsi zakonnicy jezuiccy, duchowi przewodnicy wykazujący się postawą godną naśladowania.  Na obrazach znaleźli się: św. Ignacy Loyola, św. Franciszek Ksawery, św. Stanisław Kostka, św. Alojzy Gonzaga, św. Franciszek Borgia, jak również jezuiccy męczennicy z Nagasaki: św. Jan Goto, św. Jakub Kisai i św. Paweł z Miki.


Wszystkie obrazy nyskich cyklów wyróżniają się przemyślaną kompozycją, biegłością malarską i wyczuciem stonowanej kolorystyki. Każdy cykl w zależności od tematu odróżnia się także formatem (prostokąt, owal, leżący prostokąt zwieńczony półkolistym łukiem), dopasowanym odpowiednio do miejsca ich ekspozycji. Ten przemyślany układ strukturalny zarówno w obrębie samego przedstawienia jak i uwzględnienia architektonicznego wnętrza refektarza, świadczy o dojrzałości artystycznej wówczas jeszcze młodego malarza. Obrazy cechuje jednorodny styl malarski z charakterystycznym typem ludzkich sylwetek, rysunkiem dłoni i często stosowanym skrótem twarzy. Delikatny światłocień i gradacja kolorystyczna w obrazach ukazujących
„Cud rozmnożenia chleba” i „Chrystusa w domu Marii i Marty” odróżnia się od ciemnej i monochromatycznej przestrzeni malarskiej cyklu obrazów o jezuitach, w których to światło wydobywa z mroków główny temat sceny. Płótna nyskie ukazują wszechstronność wyczucia malarskiego Karla Dankwarta, który w poszczególnych tematach tak manewruje kolorem i kompozycją, by pokazać łagodność poszczególnych scen, innym razem za pomocą światła buduje emocjonalne napięcie, niepokój i podniosłość danego przedstawienia. Jego obrazy odznaczają się swobodnie traktowaną teksturą malarską, gdzie miejscami grubiej nałożona farba wydobywa fragment koronki, blik oka czy partię dekoracji kwiatowej. 

W świetle najnowszych badań postać Karla Dankwarta jawi się jako niezwykle twórcza, nowatorska, utalentowana, a przy tym pracowita - „był płodnym i szybko pracującym, a przy tym bardzo pilnym malarzem dekoracji”. Słowa Bernharda Patzaka odnoszą się do prac dekoracyjnych jakie Dankwart zrealizował wraz z trzema pomocnikami – w zaledwie osiem tygodni pokrył freskami kościół pw. św. Mikołaja i św. Franciszka Ksawerego w Otmuchowie. Wszystkie te cechy sprawiły, że jego kunszt artystyczny zachwycał fundatorów i mecenasów, którzy zamawiali u niego kolejne realizacje. Dziś natomiast malarstwo Mistrza z Nysy staje się coraz bardziej cenione i zgłębiane przez współczesnych historyków sztuki, co skutkuje wciąż nowymi odkryciami jego prac na terenie Śląska.

 Opr. Ewelina Kwiatkowska


Wystawa została zorganizowana w ramach projektu konserwacji siedmiu barokowych obrazów ze zbiorów własnych, dofinansowanego ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
Po zakończeniu wystawy obrazy ukazujące wizerunki świętych Jezuitów powrócą do pierwotnego miejsca przeznaczenia - do reprezentacyjnej auli Zespołu Szkół Ogólnokształcących Carolinum w Nysie.



Literatura:

Karpowicz M., Karol Dankwart, malarz znany i nieznany, [w:] Willmann i inni. Malarstwo, rysunek i grafika na Śląsku i w krajach ościennych w XVII i XVIII wieku, Wrocław 2001, s. 164-175.

Kozieł A., Szwed i jezuici. Karl Dankwart i jego nieznane prace malarskie dla nyskich i kłodzkich jezuitów, [w:] Po obu stronach Bałtyku. Wzajemne relacje miedzy Skandynawią a Europą Środkową, red., Jan Harasimowicz, Piotr Oszczanowski, Marcin Wisłocki, Wrocław 2006, s. 265-276.

Muła A., Karl Dankwart – szwedzki malarz i jego związki z dworem biskupa Franciszka Ludwika von Pfalz-Neuburg, [w:] Po obu stronach Bałtyku. Wzajemne relacje miedzy Skandynawią a Europą Środkową, red., Jan Harasimowicz, Piotr Oszczanowski, Marcin Wisłocki, Wrocław 2006, s. 277-285.

Prószyńska Z., Rozanow Z, Smulikowska E., Słownik artystów polskich i obcych w Polsce działających, t. II, Wrocław-Gdańsk 1975, s. 14-16.

Ptak A., Stan badań nad życiem i twórczością Karla Dankwarta (Carolusa Tanquarda), [w:] Willmann i inni: malarstwo, rysunek i grafika na Śląsku i w krajach ościennych w XVII i XVIII wieku, Wrocław 2001, s. 176-181.

Ptak-Gusin A., Kilka uwag o szwedzkim malarzu Karlu Dankwarcie i jego sygnowanym obrazie ze sceną Śmierci św. Barbary w kościele św. Michała w Znojmie, [w:] Po obu stronach Bałtyku. Wzajemne relacje miedzy Skandynawią a Europą Środkową, red., Jan Harasimowicz, Piotr Oszczanowski, Marcin Wisłocki, Wrocław 2006, s. 265-276.


FotoFotoFoto
FotoFotoFoto

Aktualności

PROMEREOR dla Muzeum Powiatowego w Nysie
 

"Ocalone pamiątki, zachowana pamięć"!

Polecamy portal VisitOpolskie.pl
 

 
Podstrony:  1  2  3 
 

 


48-300 Nysa
ul. Biskupa Jarosława 11

tel. 77 435 50 10, 77 433 20 83
e-mail: info@muzeum.nysa.pl




Witryna wykorzystuje ciasteczka (ang. cookies) w celach sesyjnych oraz statystycznych.
Więcej informacji w polityce prywatności.

          

 Realizacja: new4mat.com Sp. z o.o.
ADMINISTRACJA