Grafika „Dawid i Goliat”
Autor: rys. i ryt. Valentin Lefebvre wg Tiziano Vecelli
Czas powstania: 1. poł. XVII w.
Materiał i technika: papier, miedzioryt
Wymiary: wys. 32,3 cm, szer. 29,3 cm
Grafika zatytułowana „Dawid i Goliat”, to XVII-wieczny miedzioryt autorstwa flamandzkiego artysty Valentina Lefebvre’a (ok. 1642–1682). Jest ona wiernym odwzorowaniem obrazu sufitowego, jednego z największych mistrzów renesansu – Tycjana (Tiziano Vecelli), który namalował go w latach 40. XVI wieku dla weneckiego kościoła Santo Spirito in Isola, wraz z przedstawieniami „Kaina i Abla” oraz „Ofiary Izaaka”. Dzieła te tworzyły cykl obrazujący starotestamentowe zapowiedzi zwycięstwa nad złem i poświęcenia. Dziś płótna te oglądać można w zakrystii bazyliki Santa Maria della Salute w Wenecji.
Omawiana grafika przedstawia dramatyczną scenę biblijną pochodzącą z 1. Księgi Samuela. Historia ta opowiada o triumfie wiary i sprytu nad brutalną siłą. Jest to archetypiczna walka, w której młody pasterz Dawid pokonuje za pomocą procy filistyńskiego olbrzyma Goliata, wygrywa dzięki zaufaniu i zręczności, a nie zbroi. Centralnym punktem kompozycji jest monumentalne ciało martwego Goliata, które przedstawione jest w wyraźnym skrócie perspektywicznym. Sprawia on, że potężna i umięśniona sylwetka olbrzyma zdaje się niemal „wychodzić” w stronę widza. Gigant leży na skalistym podłożu, a obok jego bezwładnego tułowia spoczywa odcięta głowa z wyraźnym śladem uderzenia kamieniem na czole. Po lewej stronie kompozycji stoi młody Dawid, który wznosi ręce ku górze w geście modlitwy, kierując wzrok w stronę gęstych, kłębiących się na niebie chmur. Za ciałem pokonanego olbrzyma widoczna jest rękojeść wielkiego miecza, stanowiącego narzędzie dekapitacji. Całość kompozycji charakteryzuje się dynamicznym ujęciem postaci oraz bogatym światłocieniem uzyskanym dzięki precyzyjnemu kreskowaniu, co podkreśla monumentalizm i tragizm przedstawionego wydarzenia. W dolnej części grafiki znajduje się łacińska inskrypcja potwierdzająca autorstwo pierwowzoru malarskiego przez Tiziano Vecelli.
Valentin Lefebvre (ok. 1637–1677) był flamandzkim malarzem i rytownikiem, pochodził z Brukseli, ale całe swoje dojrzałe życie artystyczne związał z Wenecją. Do Italii przybył około 1664 roku, gdzie zafascynowany malarstwem mistrzów XVI wieku, poświęcił się studiowaniu dzieł Veronese`a oraz Tycjana. Do jego najważniejszych dzieł malarskich należy ołtarz „Święty Maur w chwale” (1670–1673) wykonany dla opactwa Santa Giustina w Padwie oraz „Sen Jakuba” w klasztorze San Giorgio Maggiore w Wenecji. Oprócz malarstwa dużą sławę przyniósł mu również cykl rycin „Opera selectiora quae Titianus Vecellius Cadubriensis et Paulus Calliari Veronensis inventarunt ac pinxerunt”, wydany w 1682 roku przez Jacoba van Campena. Jest to seria składająca się z 53 rycin wykonanych techniką akwaforty, akwatinty i miedziorytu, które pełnią funkcję graficznego kompendium najsłynniejszych dzieł malarskich weneckiego renesansu, ze szczególnym uwzględnieniem twórczości Tycjana i Paola Veronese. Pracę nad tym zbiorem przerwała przedwczesna śmierć artysty, jednak gotowe matryce zostały zebrane i wydane, stając się kluczowym źródłem inspiracji dla późniejszych pokoleń malarzy i kolekcjonerów w całej Europie. Dzięki "Opera selectiora..." ryciny takie jak „Dawid i Goliat” pozwoliły szerokiej publiczności zapoznać się z kompozycjami, które pierwotnie zdobiły trudno dostępne sufity i ołtarze weneckich świątyń.
Oprac. J. Kluzek
Bibliografia:
Karta inwentarzowa Muzeum Powiatowego w Nysie: MNa/SA 1813
Adamiec F.,
Grafika europejska ze zbiorów Muzeum w Nysie, Katalog wystawy, Muzeum Śląska Opolskiego, Opole 1974.
Hołówko S.,
Tycjan, Warszawa 1978.
Netografia:
https://biblia.deon.pl/rozdzial.php?id=1170 [dostęp: 30.03.2026]
https://artvee.com/artist/valentin-lefebvre/ [dostęp: 30.03.2026]
https://www.tizianovecellio.it/tiziano-vecellio/ [dostęp: 30.03.2026]
